Jerzy Ludwik Adam Remer
16 maja 1888, Zator - 16 lutego 1979, Toruń
Zagadnienia związane z konserwacją i ochroną zabytków oraz praktyczne działania w tym zakresie zdominowały praktykę zawodową Jerzego Remera niemal od razu po ukończeniu studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od 1918 r. zajmował się rewindykacją dzieł sztuki na terenie dawnego zaboru austriackiego. W 1919 r. pracował jako konserwator zabytków Okręgu Kieleckiego, a następnie Częstochowskiego. W tym czasie opracował pierwszy program konserwatorski pod hasłem „ocalić od zniszczenia”.
W roku 1922 przeniósł się do Wilna, gdzie objął stanowisko konserwatora zabytków, najpierw samego miasta, wkrótce Okręgu Wileńsko-Nowogródzkiego. Podjął też pracę w katedrze historii sztuki na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego. Tematem jego wykładów były m.in. podstawy konserwacji zabytków.
W 1928 r. ogłoszono Rozporządzenie Prezydenta RP o Opiece nad Zabytkami, którego Remer był współautorem. W tym dokumencie zapisane było m.in. utworzenie nowego stanowiska centralnego koordynatora działań konserwatorskich.
Jerzy Remer, pełniąc funkcję generalnego konserwatora zabytków od 1930 do 1937 r., zreorganizował służbę konserwatorską, a razem z dr Jadwigą Przeworską opracował program inwentaryzacji zabytków. Z jego inicjatywy w 1929 r. utworzono Centralne Biuro Inwentaryzacji Zabytków, którego podstawowym zadaniem było założenie archiwum fotografii i rysunków pomiarowych zabytków oraz opracowanie i publikowanie inwentarzy w tomach poświęconych poszczególnym powiatom. Ponadto Remer założył wydawnictwo "Ochrona Zabytków Sztuki".
W latach 1930–1939 był stałym delegatem Rządu RP w Międzynarodowej Komisji Zabytków Artystycznych przy Lidze Narodów. Uczestniczył w wielu międzynarodowych kongresach i konferencjach historyków sztuki i konserwatorów.
Po wojnie przeniósł się do Bydgoszczy, a następnie do Torunia, gdzie przez 25 lat kierował Muzeum Okręgowym. W tym czasie pozyskał budynek ratusza staromiejskiego na wyłączną siedzibę Muzeum i przeprowadził w latach 1957–1964 jego remont generalny i gruntowną konserwację. W 1962 r. zapoczątkował wydawanie "Rocznika Muzeum w Toruniu". W latach 1960–1970 powiększył Muzeum o oddziały: Dom Kopernika, Zamek Krzyżacki, Oddz. Archeologii w spichrzach przy ul. Ciasne, Muzeum Sztuki Dalekiego Wschodu w kamienicy "Pod Gwiazdą".
Za swoje najważniejsze osiągnięcie uważał utworzenie kierunku studiów zabytkoznawstwa i konserwacji zabytków w nowo powołanym Uniwersytecie Mikołaja Kopernika.
Działał w wielu komisjach i organizacjach na poziomie państwowym i lokalnym, m.in. w Polskim Komitecie Narodowym ICOMOS, PTTK, Związku Literatów Polskich, Towarzystwie Ochrony Sztuki Ludowej i Popierania Przemysłu Ludowego, Towarzystwie Opieki nad Zabytkami Przeszłości, Toruńskim Towarzystwie Naukowym.
Był członkiem SHS od 1934 r. Jako pierwszy pełnił funkcję prezesa Oddziału Pomorskiego (Toruńskiego) po ukonstytuowaniu się oddziału w 1957 r.
Działał w Zarządzie Głównym SHS jako członek zarządu w latach 1934–1939 oraz 1947–1956.
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
Złota Odznaka „Za Opiekę nad Zabytkami”
Złota Odznaka PTTK
Medal „Za Zasługi w Upowszechnianiu Kultury”
Medal „Za Zasługi Położone dla Rozwoju Uniwersytetu Mikołaja Kopernika”
Złota Odznaka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
1931, 1946 Złoty Krzyż Zasługi
1933 Medal Niepodległości
1947 Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
1966 Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
Zabytki architektury w województwie kieleckim, Warszawa 1937
Architektura monumentalna w województwie nowogrodzkim, Wilno 1933
Wilno i województwo wileńskie, Warszawa 1938
Wartość artystyczna dzwonów kościelnych, Warszawa 1936
Odbudowa miasta i wsi polskiej, Warszawa 1946
Nowe kierunki w sprzętarstwie, Warszawa 1935
Konserwacja obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej, Wilno 1932
Madonna warowni wileńskiej, Wilno 1933
W służbie sztuki – u źródeł twórczości Ferdynanda Ruszczyca, Warszawa 1964
Muzealnictwo a konserwatorstwo, Warszawa 1950
Trzydziestolecie konserwatorstwa polskiego, Warszawa 1950
Tragedia arcydzieła (o konserwacji ołtarza mariackiego Wita Stwosza), Warszawa 1953
Zagadnienia zabytkoznawcze Pomorza, Toruń 1948
Program inwentaryzacji zabytków sztuki, Warszawa 1930
Ochrona zabytków sztuki, Warszawa 1954
Toruń. Historia - Ludzie - Sztuka, Toruń 1963
|
Kartoteka SHS https://konserwatorstwo.umk.pl/wp-content/uploads/Remer-Jerzy-biogram1.pdf Polski Słownik Biograficzny Konserwatorów Zabytków, Poznań 2006, z. 2, s. 211-214. https://polona.pl/item-view/9cdd5827-d612-4ab2-a6a5-0ed94203f80a?page=627 |
Norbert Piwowarczyk