Jan Gurba

15 lutego 1929, Lubartów - 30 października 2021

Oddział Lubelski

Urodził się 15 lutego 1929 roku w Lubartowie. W 1948 roku podjął studia wyższe w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, uzyskał w 1951 roku dyplom magisterski z prehistorii Polski za opracowanie monograficzne Kultura wenedzka na Lubelszczyźnie, przygotowane na seminarium prof. Stefana Noska, a w 1952 roku magisterium z geografii ze specjalnością kartografia. W tym samym roku rozpoczął pracę dydaktyczną jako asystent w Katedrze Archeologii Polski Wydziału Humanistycznego UMCS. Oprócz pracy naukowo-dydaktycznej, w latach 1952-1960 był konserwatorem zabytków archeologicznych na terenie województwa lubelskiego i kieleckiego jako inspektor-rzeczoznawca Ministerstwa Kultury i Sztuki. W 1961 roku obronił tezę doktorską Wpływ środowiska geograficznego na kształtowanie się neolitycznego osadnictwa w Małopolsce i został zatrudniony jako adiunkt w Katedrze Archeologii Polski i Powszechnej, gdzie w 1969 roku uzyskał stopień docenta (od 1970 roku był to Zakład Historii Starożytnej i Archeologii Instytutu Historii UMCS). W latach 1969–1970 i 1975–1981 był prodziekanem Wydziału Humanistycznego UMCS. Po zawieszeniu studiów archeologicznych w UMCS, w okresie 1970–1975 pełnił funkcję dyrektora Biblioteki Głównej UMCS. Od 1973 roku do 1984 prowadził wykłady z zakresu neolitu w Katedrze Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. W 1974 roku objął kierownictwo Zakładu Archeologii Polski w Instytucie Historii UMCS, a od 1983 roku Katedry Archeologii. Pełnił tę funkcję do przejścia na emeryturę w 1994 roku. W latach 1975–1994 był kierownikiem Archeologicznego Ośrodka Badawczo-Konserwatorskiego, obejmującego swoim zasięgiem cztery województwa Polski środkowowschodniej. W latach 1981–1983 był wicedyrektorem Instytutu Historii UMCS, 1986–1987 prodziekanem Wydziału Humanistycznego UMCS, a w latach 1987–1990 ponownie jego dziekanem.

Utrzymywał też kontakty naukowe z uniwersytetami i instytutami ukraińskimi, odbywał staże naukowe i prowadził tam wykłady: 1963/1964 w Katedrze Archeologii Uniwersytetu Kijowskiego; w 1983 w Instytucie Archeologii Akademii Nauk Ukraińskiej SRR we Lwowie; W 1981 w Instytucie Pedagogicznym w Kamieńcu Podolskim oraz w 1990 W Katedrze Archeologii Uniwersytetu w Użgorodzie.

Jego dorobek naukowy obejmuje blisko 1150 pozycji bibliograficznych. Na dorobek dydaktyczny składa się liczba 117 wypromowanych magistrów, 5 doktorów oraz liczne recenzje w przewodach doktorskich i habilitacyjnych.

Zainteresowania archeologiczne Jana Gurby obejmowały niemal całe pradzieje i wczesne średniowiecze. Był prekursorem badań nad problematyką uwarunkowań środowiskowych osadnictwa neolitycznego w Małopolsce. Wyróżnił pierwsze „megalityczne” grobowce kultury pucharów lejkowatych na Lubelszczyźnie. Wydzielił też i scharakteryzował kulturę wołyńsko-lubelskiej ceramiki malowanej (obecnie kultura lubelsko-wołyńska). Jego zasługą jest wyróżnienie na ziemiach polskich zabytków wczesnobrązowej kultury madziarowskiej. Zajmował się również problematyką osadnictwa wczesnośredniowiecznego wschodniej Lubelszczyzny.

Był członkiem wielu stowarzyszeń i organizacji, w tym Lubelskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Archeologicznego i Numizmatycznego (także wieloletnim prezesem oraz członkiem Zarządu Głównego), Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Polskiego Towarzystwa Geograficznego, Lubelskiego Towarzystwa Naukowego, Komisji Społecznej Opieki nad Zabytkami przy Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym; ponadto Rady Naukowej Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk, rady ds. zabytków archeologicznych przy Ministerstwie Kultury i Sztuki. Piastował funkcję Prezesa Lubelskiego Towarzystwa Miłośników Książki, gdzie od 1994 roku pełnił również funkcję Wielkiego Mistrza Kapituły Orderu Białego Kruka ze Słonecznikiem.

Otrzymał liczne odznaczenia. Był laureatem konkursów Homo didacticus kilkakrotnie doceniony indywidualnymi i zespołowymi nagrodami Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. Opublikował ponad 1000 prac naukowych i popularno-naukowych. Był redaktorem i członkiem komitetów redakcyjnych takich periodyków, jak m.in. „Archeologia Polski Środkowowschodniej, „Z Otchłani Wieków” oraz serii wydawniczych, jak „Archeologiczne Listy”, „Lubelskie Materiały Archeologiczne”.

Działalność w SHS

Przyjęty do SHS (Oddział Lubelski) 5 września 1979 r., pozostał jego członkiem do 1983 r.

Zasiadał w Komisji rewizyjnej w latach 1967–1969 oraz w Komisji kwalifikacyjnej w latach 1969–1971.

Nagrody i odznaczenia

Srebrny i Złoty Krzyż Zasługi

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Medal Komisji Edukacji Narodowej

Medal PTA „Zasłużony dla Archeologii Polskiej”

Medale UMCS „Nauka w Służbie Ludu” oraz „Zasłużony dla UMCS”

Srebrny i Złoty Medal „Zasłużony dla Powiatu Hrubieszowskiego”

Złota Odznaka „Za opiekę nad Zabytkami”

Złota Odznaka Związku Nauczycielstwa Polskiego

Złota Honorowa Odznaka PTTK

Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”

Odznaka „Za Zasługi dla Lubelszczyzny”

Odznaka Honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej”